Showing posts with label Զ. Ֆրոյդ Սյուրռեալիզմ Ս. Դալի. Show all posts
Showing posts with label Զ. Ֆրոյդ Սյուրռեալիզմ Ս. Դալի. Show all posts

Tuesday, March 1, 2011

Զ. Ֆրոյդն ու սյուրռեալիզմը


Սյուրռեալիզմի առաջնորդները` Մաքս Էռնստը, Անդրե Բրետոնը, Անդրե Մասոնը, Լուի Բունյուել, Սալվադոր Դալին արդեն ուսանողական տարիներից ոգեշնչված կարդում էին Զ. Ֆրոյդի աշխատությունները: Նոր ժամանակների հոգեբանությունն ապացուցում էր, որ հոգեկանի անգիտակցական մակարդակը ակտիվ է, և հենց նա է պայմանավորում մարդկային վարքը, ստեղծագործական գործունեությունը: Այն զարգանում է այնպիսի օրեքներով, որոնք ոչ մի ընդհանուր բան չունեն բարոյականության, բանականության և հավերժական արժեքների հետ: Սա զուտ փիլիսոփայական մոտեցում չէր, այլ մի ուղղություն, որը ձգտում էր գիտականորեն ապացուցել իր կողմից առաջ քաշած վարկածները: Այն պնդում էր, որ մարդկային անգիտակցականը ինչ-որ երկրորդական բան չէ, որը երբեմն արտահայտվում է մեր երազներում, սխալ գործողությունների և երևակայության մեջ:

Սյուրռեալիստները համոզված էին, որ անգիտակցականը մարմնավորում է այն բարձրագույն ճշմարտությունը, որը պիտի հաստատվի երկրի վրա: Իրենց հավաքները նրանք անվանում էին sommeils , ինչը տվյալ դեպքում նշանակում է երազներ հարթմնի: Իրենց sommeils –ի ժամանակ նրանք խաղեր էին խաղում, որոնցից էր բուրիմե-ն, երբ հաջորդաբար բառեր էին գրում, առանց միմյանց տեղյակ պահելու և արդյունքում ստանում էին ինչ-որ արտահայտություն: |1925 թ-ին նրանք ստացան հետևյալ արտահայտությունը “նրբաբարո դիակը կըմբոշխնի երիտասարդ արյունը”: Այս խաղերի միջոցով նրանք փորձում էին այնպես մարզել իրենց, որպեսզի խզեն գիտակցական ու տրամաբանական կապերը և անդունդից հանեն խորը, քաոտիկ, անգիտակցական ուժերը:

Անդրե Մասսոնը կիրառում էր այլ մեթոդ. նա կտավի վրա հաջորդաբար նետում էր ներկեր, ավազ, սոսինձ և ստանում զարմանահրաշ պատկերներ (դրիփփինգ) : Նա հավատում էր, որ արդյունքը որոշում է ոչ թե գիտակցությունը, այլ անգիտակցական շարժումներն ու դրանց ուժը: Այս տեխնիկան շատ կիրառվում էր աբստրակտ էքսպրեսիոնիստների կողմից, հատկապես ` Ջ. Պոլոքի:

Իսկ Ս. Դալին նկարում էր անմիջապես քնից արթնանալուց հետո, որպեսզի չկորցնի կապն անգիտակցականի հետ: Նրա համար Զ. Ֆրոյդի հեղինակությունը ամենից վեր էր: Ֆրոյդի հեղինակությունը մեծ ազդեցություն է թողել սյուրռեալիստների գործունեության ոճի վրա և նպաստել է նրանց ուսմունքի վերելքին և հաջողությանը:

Սյուրռեալիստների հայեցակարգերը իրենց հերթին մեծ աջակցություն էին ստանում հոգեվերլուծության կողմից: Անհրան էր չնկատել, որ նրանց “պատահական” տեխնիկաները, որոնցից էր “նրբաբարո դիակը կըմբոշխնի երիտասարդ արյունը” կամ “դրիփփինգը” համապատասխանում էին ֆրոյդյան “ազատ զուգորդությունների” մեթոդին, որն օգտագործվում է հոգեվերլուծողների կողմից անգիտակցականի ուսումնասիրման համար:

Հենվելով Զ. Ֆրոյդի տեսության վրա` սյուրռեալիզմը հնարավորություն ստացավ պնդել, որ այն անհիմն երևակայության արդյունք չէ, այլ արվեստի, մարդու , պատմության հասկացման մեջ մի նոր խոսք: Դա այնքան ամուր հենարան էր, որ զարմանալի չէ, թե ինչու սյուրռեալիզմն ունեցավ այդքան մեծ ազդեցություն և տարածում մինչև 20 -րդ դարի կեսերը: